§Gids · Regels
Regels voor speelautomaten: Kansspelautoriteit, keuring en toezicht
Vier partijen bepalen samen of een speelautomaat ergens mag staan: de wetgever, de keuringsinstelling, de gemeente en het toezicht van de Kansspelautoriteit. Deze gids laat zien wie wat regelt, van de Wet op de kansspelen tot het merkteken op de machine en de vergunning voor de speelhal.
houdt toezicht
01Wie maakt de regels?
- 01Wie maakt de regels?
- 02Het toezicht van de Kansspelautoriteit
- 03Wie keurt de machine? Modeltoelating en keuring
- 04Welk merkteken zit op de automaat? Klik op de sticker
- 05Wie geeft de vergunning voor de plek?
- 06Wie regelt wat?
- 07De branche: VAN en het certificaat
- 08Regels voor speelautomaten door de jaren
- 09Vragen over de regels voor speelautomaten
Wie maakt de regels?
De basis is de Wet op de kansspelen (Wok), de wet van 10 december 1964 die de kansspelen in Nederland regelt. Voor speelautomaten staan de kernregels in een reeks artikelen van de wet: welke vergunningen nodig zijn (artikelen 30b tot en met 30g), hoe een model wordt goedgekeurd (artikel 30m) en welk merkteken een machine draagt (artikel 30r).
De uitwerking staat in het Speelautomatenbesluit 2000. Dat besluit regelt onder meer de teksten die op elke machine moeten staan, zoals «Spelen onder de 18 jaar is niet toegestaan» (artikel 12, tweede lid), en de maximale leges die een gemeente voor een aanwezigheidsvergunning mag vragen (artikel 3, eerste lid). Voor reclame geldt daarnaast het Besluit werving, reclame en verslavingspreventie kansspelen.
De regels voor speelautomaten maken een scherp onderscheid tussen drie soorten plekken: de hoogdrempelige horeca, de speelautomatenhal en het speelcasino. Voor elke plek gelden een eigen vergunning, een eigen maximum en een eigen merkteken. Wat dat voor een café betekent, staat in de gids over speelautomaten in de horeca.
Het toezicht van de Kansspelautoriteit
Sinds 1 april 2012 houdt de Kansspelautoriteit (Ksa) toezicht op de naleving van de Wet op de kansspelen. Op die datum gingen ook bevoegdheden van Verispect over naar de raad van bestuur van de Ksa, waaronder het afgeven van merktekens en van afschriften van modeltoelatingen (Staatscourant 2012, 8645). Verispect heeft die rol dus niet meer.
Het toezicht van de Kansspelautoriteit richt zich op de bedrijven met een landelijke vergunning: de exploitanten van speelautomaten, de speelcasino's en de andere vergunde kansspelaanbieders. Een exploitant heeft een exploitatievergunning van de Ksa nodig, die tien jaar geldt. Op elke machine staan de naam van de exploitant en het nummer van die vergunning.
De Ksa beheert ook het Centraal Register Uitsluiting Kansspelen, kortweg Cruks. Sinds 1 oktober 2021 moet elke speelautomatenhal voor de toegang controleren of een bezoeker in dat register staat. Het beheer van het register en het inhoudelijke toezicht op Cruks liggen allebei bij de Kansspelautoriteit.
Het toezicht in de horeca ligt grotendeels bij de gemeente: toezichthouders die de burgemeester aanwijst, controleren of een café zich aan de vergunning en de leeftijdsgrens houdt.
Wie keurt de machine? Modeltoelating en keuring
Geen enkele kansspelautomaat mag in Nederland staan zonder modeltoelating. Zonder toegelaten model mag een fabrikant de automaat niet maken of invoeren (artikel 30m, eerste lid, Wok). De Ksa geeft de toelating af na een technische keuring van een speelautomaat door een keuringsinstelling. Zo'n instelling moet geaccrediteerd zijn volgens de norm ISO 17025.
Bij de keuring van een speelautomaat gaat het om het model, niet om elk los exemplaar. Er zijn vier klassen, en de Ksa publiceert de toelatingen elk kwartaal in de Staatscourant, bijvoorbeeld in Staatscourant 2025, 35141 voor het derde kwartaal van 2025, met nummers die beginnen met TS, TK, TB of TH.
Na de toelating koopt de houder bij de Ksa voor elke machine een merkteken (artikel 30r): een sticker met een uniek nummer die niet ongemerkt te verwijderen is. De kleur laat zien waar een automaat mag staan. Blauw TH is bedoeld voor de horeca en mag ook in hallen, rood TS alleen in speelautomatenhallen, rood TK alleen in speelcasino's en groen TB hoort bij een behendigheidsautomaat. Oudere stickers met de naam van de minister van Justitie of Economische Zaken blijven geldig. Kermisautomaten hebben geen merkteken.
Welk merkteken zit op de automaat? Klik op de sticker
Elke toegelaten kansspelautomaat draagt een merkteken: een sticker met een uniek nummer die niet ongeschonden los te halen is (art. 30r Wok). De kleur en de letters laten zien waar de automaat mag staan.
TH: kansspelautomaat voor de horeca
Een automaat met een blauw TH-merkteken mag in een hoogdrempelig café staan, maximaal twee per zaak (art. 30c lid 2 Wok). Hij mag ook in een speelautomatenhal staan. Meer in de gids over speelautomaten in de horeca.
TS: kansspelautomaat voor de speelhal
Het rode TS-merkteken hoort alleen bij een speelautomatenhal. In een café mag zo'n automaat niet staan. Hoeveel automaten een hal mag hebben, bepaalt de gemeenteraad.
TK: kansspelautomaat voor het speelcasino
Een rood TK-merkteken staat op automaten voor een speelcasino, in Nederland dus Holland Casino. In een speelhal of café hoort zo'n automaat niet.
TB: behendigheidsautomaat
Het groene TB-merkteken hoort bij een behendigheidsautomaat. Dat is een andere categorie dan de kansspelautomaat met een TH-, TS- of TK-merkteken.
Oudere stickers waarop nog de Minister van Justitie of van Economische Zaken staat, blijven geldig. Kermisautomaten hebben geen merkteken. Naast het merkteken staan op de automaat ook de naam van de exploitant, het nummer van de exploitatievergunning en drie verplichte teksten, waaronder «Spelen onder de 18 jaar is niet toegestaan».
Wie geeft de vergunning voor de plek?
De gemeente beslist of er op een bepaalde plek automaten mogen staan. Voor een speelautomatenhal verloopt dat in deze stappen:
- 1
Verordening
De gemeenteraad bepaalt in een verordening of de APV of er hallen mogen komen. Een gemeente mag ook geen enkele hal toestaan. - 2
Maximum per hal
De raad legt vast hoeveel kansspelautomaten er ten hoogste in een hal mogen staan (artikel 30c, tweede lid, Wok). - 3
Exploitatievergunning
De burgemeester geeft de exploitatievergunning voor de hal. Is het aantal vergunningen beperkt, dan volgt een open procedure waarin gegadigden kunnen meedingen. - 4
Aanwezigheidsvergunning
De burgemeester geeft daarnaast een aanwezigheidsvergunning voor de automaten in de hal (artikel 30b en 30c Wok). - 5
Controle aan de deur
De hal laat niemand onder de 18 binnen en controleert Cruks met een geldig identiteitsbewijs en het BSN (artikel 30u Wok).
In de horeca is het eenvoudiger: een hoogdrempelig café met een Alcoholwet-vergunning vraagt alleen een aanwezigheidsvergunning aan, altijd voor twee kansspelautomaten. Een voorbeeld van de procedure voor een hal is de open procedure die Heerenveen in juni 2026 aankondigde, beschreven op de pagina over Heerenveen.
Wie regelt wat?
| Partij | Rol | Grondslag |
|---|---|---|
| Wetgever | Wet en besluit | Wok, Speelautomatenbesluit 2000 |
| Kansspelautoriteit | Toezicht, modeltoelating, merkteken, Cruks | Wok, sinds 1 april 2012 |
| Keuringsinstelling | Technische keuring van het model | Accreditatie ISO 17025 |
| Burgemeester | Exploitatie- en aanwezigheidsvergunning | Artikel 30b, 30c Wok |
| Brancheorganisatie | Gedragscode, vrijwillig | Lidmaatschap |
De branche: VAN en het certificaat
Naast de wet bestaat er zelfregulering. De brancheorganisatie heet VAN Kansspelen Brancheorganisatie en noemt zich op vaninfo.nl «dé Nederlandse brancheorganisatie voor gereguleerde kansspelaanbieders». De organisatie bestaat sinds 1971 en heette eerder VAN Speelautomaten Branche-organisatie; de naam veranderde tussen 2013 en 2015. De VAN kende een ondernemerscode met normen en kwaliteitseisen voor haar leden. Ommer Automaten B.V. schrijft op de eigen site dat het lid is van de VAN en achter de ondernemerscode van de vereniging staat.
Voor speelhallen bestond het KEMA-certificaat voor amusementcentra, gebaseerd op criteria van de VAN. Na de overname van KEMA Quality door DEKRA biedt DEKRA het «Amusement center certificate» aan, ontwikkeld met de VAN. DEKRA auditeert leden en niet-leden en schrijft dat veel gemeenten het certificaat verplicht hebben gesteld. Sommige gemeentelijke regels spreken nog van een KEMA-keur. Het certificaat is vrijwillig, tenzij een gemeente het als voorwaarde stelt. Of een bepaalde hal het heeft, kun je navragen bij de hal of de gemeente.
Regels voor speelautomaten door de jaren
- 1964
Wet op de kansspelen
De wet van 10 december 1964 is sindsdien de basis voor alle regels over kansspelen, ook voor speelautomaten. - 1971
Brancheorganisatie VAN
De VAN wordt opgericht als organisatie van producenten, groothandels en exploitanten van speelautomaten. - 2000
Speelautomatenbesluit 2000
Het besluit werkt de regels uit: leges, verplichte teksten op de machine en eisen aan de automaten. - 2012
Kansspelautoriteit
Op 1 april 2012 begint het toezicht van de Kansspelautoriteit. Ook taken van Verispect gaan naar de Ksa. - 2021
Cruks
Vanaf 1 oktober 2021 controleren speelautomatenhallen en speelcasino's bij de deur of een bezoeker in Cruks staat. - 2025
Plan voor 21 jaar
Op 14 februari 2025 kondigt het kabinet een plan aan voor 21 jaar bij de risicovolle gokspellen. Het is nog geen wet.
Vragen over de regels voor speelautomaten
De Wet op de kansspelen uit 1964, uitgewerkt in het Speelautomatenbesluit 2000. Samen vormen ze de regels voor speelautomaten in hallen, casino's en de horeca.
De Kansspelautoriteit, sinds 1 april 2012. Onder het toezicht van de Kansspelautoriteit vallen exploitanten, speelcasino's en Cruks. In de horeca controleren daarnaast toezichthouders van de gemeente.
De bevoegdheden van Verispect voor speelautomaten, zoals het afgeven van merktekens, gingen op 1 april 2012 over naar de Kansspelautoriteit.
Een geaccrediteerde keuringsinstelling keurt het model technisch. Daarna geeft de Ksa een modeltoelating af en krijgt elke machine een merkteken met een uniek nummer.
De burgemeester, met een exploitatievergunning en een aanwezigheidsvergunning. Of er hallen mogen komen en hoeveel automaten er per hal mogen staan, bepaalt de gemeenteraad.
Niet volgens de wet. Het certificaat is een regeling van de branche met DEKRA. Een gemeente kan het wel als voorwaarde in haar eigen regels opnemen.
Nee. Cruks geldt voor speelautomatenhallen, speelcasino's en andere vergunde aanbieders, niet voor kansspelautomaten in de horeca.
Bronnen
- Wet op de kansspelen (wetten.overheid.nl)
- Kansspelautoriteit, Wegwijzer Speelautomaten voor Gemeenten (2026)
- Staatscourant 2012, 8645 (overgang van Verispect naar de Kansspelautoriteit)
- Staatscourant 2025, 35141 (modeltoelatingen derde kwartaal 2025)
- Kansspelautoriteit, Neem een gokstop met Cruks
- Gemeenteblad 2026, 283045 (Heerenveen)
- VAN Kansspelen Brancheorganisatie
- VAN, Reactie op internetconsultatie: privatisering speelcasino's (2015)
- DEKRA, Amusement center certificate
- NOS, kabinetsplan: minimumleeftijd naar 21 jaar (14 februari 2025)
Verder lezen